Cursus bio-ethiek voor biologen en medisch biologen

0 Posted by - September 7, 2015 - Uncategorized

Het panel vindt de cursus Bio-ethiek een best-practice voor biologieopleidingen. De Leidse opleiding geeft hiermee een goede en uitgebreide invulling aan de hiermee gerelateerde eindterm.

 

(bron:  NVAO voorlopig rapport 2015 )

 

Korte beschrijving

De cursus bio-ethiek is een intensieve 4-weekse cursus waarbij de student leert om kritisch te reflecteren op de ethische en maatschappelijke aspecten van de beroepspraktijk van de (medisch) bioloog.
Na een korte inleiding in de bekendste ethische theorieën en de toepassing hiervan op de biologie komen verschillende ethische kwesties aan de orde. Typisch bio-ethische vraagstukken hebben betrekking op het gebruik van proefdieren, de toepassing van biotechnologie in de geneeskunde en de landbouw, natuurbescherming, de mens als proefpersoon en het gebruik van menselijk lichaamsmateriaal in het onderzoek. Welke posities we hierover innemen hangt van verschillende factoren af, bijvoorbeeld van de definities die we hanteren voor begrippen als ‘natuur’ en ‘natuurlijk’ en de waarde die we daaraan hechten. Ook de mens- en natuurbeelden die we (meestal onbewust) hanteren spelen een belangrijke rol. Veel aandacht wordt besteed aan de wijze waarop een professioneel bioloog een bijdrage kan leveren aan het publiek debat over zijn of haar vakgebied. Hoe om te gaan met de mening en gevoelens van leken?

Het uitgangspunt van het college is dat ethische waarheid niet bestaat als iets dat absoluut gegeven is, maar dat het iets is dat tot stand komt tijdens intersubjectief overleg. De eigen grondhoudingen en/of mens- en wereldbeelden spelen daarin een cruciale rol. Tijdens de cursus ligt daarom veel nadruk op het voeren van ethische debatten en onderbouwen van standpunten met degelijke argumenten. De student wordt uitgedaagd om te onderzoeken waar de eigen standpunten en oordelen vandaan komen. Een van de doelen van de cursus is dat de student onderscheid kan maken tussen ‘borrelpraat’ en een zinvol ethisch debat.

Doelstellingen

Kennismaking met de ethische aspecten van biologisch onderzoek. Toepassen van inzichten uit de filosofie (ethiek) bij het analyseren van bio-ethische vraagstukken. Kritische ethische reflectie op de verschillende vakgebieden binnen de levenswetenschappen.  Aan het einde van de cursus heeft [de student] zich een mening gevormd over de maatschappelijke en ethische consequenties van wetenschappelijk onderzoek op zijn vakgebied, en is in staat als onderdeel van een verantwoorde beroepsuitoefening zijn mening in discussies met vakgenoten en niet-vakgenoten te onderbouwen (bron: NVAO).

Onderwijsvorm

De cursus bestaat uit een tweetal inleidende hoorcolleges, een reeks werkcolleges en een aantal individuele opdrachten en een afsluitende groepsopdracht. Zowel de hoor- als werkcolleges zijn verplicht. Werkcolleges worden verzorgd door afgestudeerd filosofen met aantoonbare didactische vaardigheden. De werkgroepen bestaan uit maximaal 20 studenten. De hoorcolleges duren 2 tot 2.5 uur, de werkcolleges 3 tot 3.5 uur. Tijdens het eigen veldwerkonderzoek (de afsluitende groepsopdracht) heeft de student nog een of twee keer overleg met de werkgroep docent.

In derde week start het ‘veldwerkonderzoek’. In groepen van maximaal vijf studenten moeten de studenten een reële actuele ethische casus die kan voorkomen in de praktijk van de bioloog onderzoeken (en proberen op te lossen). Over dit onderzoek moeten de studenten een verslag schrijven en een presentatie houden.

Toetsing

Tijdens het college zijn verschillende toetsmomenten. Naast de opdrachten die tijdens de werkcolleges moeten worden gemaakt, zijn er huiswerkopdrachten. In de eerste week moet de student bijvoorbeeld een essay schrijven over een stelling uit een actueel bio-ethisch debat. Deze huiswerkopdrachten zijn verplicht en tellen mee voor het eindcijfer. De student wordt ook beoordeeld op zijn of haar (mondelinge) bijdrage aan het werkcollege. Er wordt van iedere deelnemer een actieve deelname aan de discussies tijdens de werkcolleges verwacht. Daarbij wordt gekeken naar de kwaliteit van de redeneringen. Zijn ze logisch consistent? Worden stellingen goed onderbouwd met argumenten? Kloppen de feiten?

Doelgroep

Bachelor biologie (bij voorkeur tweede- of derdejaars), medische biologie, biomedische wetenschappen, biotechnologie, life sciences & technology. Een Master variant behoort ook tot de mogelijkheid.

Inhoud van het lesmateriaal

Het onderwijsmateriaal bestaat uit

  • een reader in PDF format geschikt voor printservice;
  • een verzameling losse teksten: krantenartikelen en wetenschappelijk publicaties over actuele ethische kwesties (deze worden jaarlijks geüpdatet) voor black board;
  • een ‘kijklijst’ van films en documentaires;
  • een aantal (afhankelijk van aantal wekgroepen) zeer uitgebreide geprinte docentenhandleidingen (waarmee een ervaren of talentvolle werkgroep docent met slechts een korte instructie uit de voeten kan);
  • een set van PPT-slides die kunnen worden gebruikt bij hoor- en werkcolleges.

Een uitgebreide beschrijving van de cursus is op aanvraag verkrijgbaar.